Op de evenaar in São Tomé & Príncipe



São Tomé & Principe is een eilandengroep in de Golf van Guinea (Afrika) op de evenaar. Het was een Portugese kolonie tot 12 juli 1975, toen het zich onafhankelijk verklaarde. Het hoofdeiland is São Tomé, de hoofdstad draagt dezelfde naam. Het eiland Príncipe ligt ongeveer 140 km noordelijker. Een paar kilometer onder de zuidkust ligt het eilandje Rolas waar ongeveer 70 mensen wonen. De enige manier om op Rolas te komen is per motorboot vanaf een dok bij Porto Alegre.



Rotterdam, 27 maart 2014

Het is weer tijd voor de jaarlijkse reis naar minder bekende oorden op de wereldbol. Omdat ik de evenaar nog nooit had aangeraakt leek het een goed idee om er eens heen te gaan en te kijken hoe het voelt als je tegelijkertijd op het Noordelijk én Zuidelijk halfrond bent. Daarnaast voldoet Sáo Tomé ook nog eens aan de eis van m'n wederhelft dat het een voormalige Portugese kolonie is.

De reis begon met een lijnvlucht naar Lissabon, een 9 uur overstap en dan door op de 6 uur durende vlucht naar São Tomé.
Hoewel Lissabon bekend terrein is, leek het een goed idee om wat te eten aan de waterkant want we hadden tijd genoeg. Helaas zéék en woei het, en waren we snel weer terug op het vliegveld. De vlucht was gepland om 23:50 maar was al aangekondigd met een onbekende vertraging. Vlucht TP253 is van TAP maar de vlucht wordt uitgevoerd met een geleasd vliegtuig en bemanning van White Airways. En "wit" was het: om 01:00 uur stond een werkelijk volledig witte Airbus A310 (uit 1989) met als enige markering de registratie CS-TQV bij de gate.
Boarding om 02:00 en we zaten klaar voor ons spelletje: wachten op de "Boarding Complete"-boodschap over de PA waarna we direct de lege rijen-van-drie in de buurt annexeren. Dat lukte en we hadden twee uitstekende ligplaatsen voor de nachtvlucht.


São Tomé International Airport is... eco-vriendelijk Zuidwaarts op the EN2


São Tomé, 28 maart

Landing om 08:40 en verwelkomd door de tropische hitte. Uurtje voor immigratie en douane, en we stonden buiten op de parkeerplaats. Onze transferbus naar Ilheu das Rolas hadden we snel gevonden, zo druk was het niet.
De luchthaven ligt op de noordpunt van het eiland, terwijl het eilandje Rolas onder de zuidkust ligt. Dat betekent een ruim twee uur durende bustocht voor de 55 kilometer over de enige noord-zuid weg. Via hoofdstad São Tomé en hier en daar een nederzettinkje dat niet echt op, zeg Almere, lijkt. Laat de foto's het maar vertellen...


Elke dag is hier wasdag


The end of the road.. ..verder over water


De weg eindigt letterlijk op een kleine kade. Onze groep van 10 werd in reddingsvest gehesen waarna we op een speedboot plaatsnamen. Onze bagage werd met een houten vissersboot (een piroga, maar met buitenboordmotor) afzonderlijk overgezet.
Aankomst op Rolas in Hawaiiaanse sferen, compleet met kokosnoot-met-rietje. Die groeien hier overal, want Rolas is nagenoeg geheel bedekt met kokospalmen. Het eerste bord dat je tegenkomt is een waarschuwing voor vallende kokosnoten...

Rolas is meervoud voor "rola". Een rola is een kleine duif met een bijzonder "rollend" koerende zang. Het eiland kreeg deze naam van de Portugese ontdekkers omdat de vogels talrijk waren en indruk maakten met hun mooie zang.

Het resort waar we verbleven is het Pestana Equador en is het enige waar dit eiland van leeft. Controversieel: het Pestana consortium wil graag het eiland volledig bezitten en exploiteren als toeristenoord. De regering wil het niet verkopen, dus bood Pestana de lokale bewoners een soort oprotpremie aan. De helft accepteerde en vertrok. Er bleven ongeveer 70 mensen achter die nu ófwel werken in het resort, ófwel proberen om de toeristen te verleiden tot een excursie. Dat gaat moeizaam, deels vanwege de taalbarrière, en deels vanwege vrees onder toeristen voor ziekte, misdaad of enge mensen. Maar gelukkig is niet iedereen zo bekrompen.


Ilhéu das Rolas


Rolas is 4 vierkante kilometer groot en biedt wildernis, prachtige (en verlaten) stranden, rust, vogels EN het monument op de evenaar. Er zijn geen motorvoertuigen, geen wegen, geen hotels, geen winkels. Electriciteit komt van een generator achter het resort. Er is één WIFI-spot in de lobby. Voor veel mensen is dit voorbij het eind van de wereld, maar voor sommigen een zegening na gekkenhuis Europa.

De eerste dag hebben we slaap ingehaald op het strand. Eten in het enige restaurant van het resort. Naast de lokale "vreetschuur" van de bewoners is er niks anders, en de meeste toeristen durven niet naar die lokale vreetschuur. Je kunt je voorstellen wat dat voor effect heeft op de prijzen die het resort kan (en durft) te vragen, want ze hebben het monopolie.


Ilhéu das Rolas De plaatselijke hoofdstraat.


Eén ding dat ik lang niet had gezien; absoluut donker 's nachts. We zijn vergeten hoeveel sterren er in het heelal staan omdat we dat stomweg niet meer kunnen zien in onze oververlichte wereld. Hier gaat om 21:00 het licht gewoon uit buiten. Je weet NIET wat je ziet als je omhoogkijkt!

De volgende dag een rondje eiland en op zoek naar het monument op de evenaar. Het moment dat we het resort verlieten werden we aangesproken door verschillende locals die hun diensten aanboden als gids. Zelfs als je duidelijk bent en aangeeft liever alleen te gaan blijven ze gewoon in de buurt omdat ze weten dat je toch wel "ja" gaat zeggen: het pad naar het monument is goed verstopt in het oerwoud..
Toegegeven: Pedro vertelde heel veel over diverse lokale gebruiken en fruitsoorten, en heeft ons ook het "dorp" laten zien. Als buitenstaander kom je daar moeilijk binnen. Ook had hij een aanbod voor het diner in het lokale restaurantje. Dat hebben we aangenomen omdat we geen zin hadden in wéér een avond so/so-buffet van Pestana voor muito Dobras en wel nieuwsgierig waren. En eerlijk: of je nou dood gaat door voedselvergiftiging, gele koorts, malaria, Ebola of vallende kokosnoten... Dus waarom de lokale keuken niet proberen?


Monument op de evenaar Half noord, half zuid de evenaar is ECHT een lijn!


Het monument op de evenaar ligt op de helling van een heuvel. Dat kon niet anders want de evenaar ligt daar nou eenmaal. Hoewel het monument een beetje in verval is geraakt heeft het toch iets bijzonders met die mooie mozaieken. Het uitzicht over de baai is ook niet verkeerd.

Op de andere (en hoogste) heuvel staat een vuurtoren, maar vanaf dat punt hadden we geen uitzicht omdat de palmbomen het uitzicht in alle richtingen belemmerden. De vuurtoren is onbemand en niet toegankelijk.


een boot in wording prachtige spinnen Farol das Rolas Coffee Beach


Van de vochtige hitte raak je snel moe. Veel muggen. Tijd om terug te gaan en te kijken voor lunch. Afspraak gemaakt voor een rondje eiland op een piroga (een klein vissersbootje) voor morgenochtend.

Strand en (zoutwater)zwembad er naast lijken een prima plaats voor het middagprogramma. We komen tenslotten om uit te rusten. Om 15:00 een hoop lawaai in het zwembad: animatietijd! Aquajoggen voor de bejaarden is gestart! Wég rust... Afijn, animatie genoeg op het strand. Alle steentjes op het strand komen tot leven: heremietkreeftjes. Zandkrabben graven nieuwe huisjes boven de vloedlijn. Hagedissen op voedseljacht, en in de lucht veel wouwen en visarenden.


Restaurante Equador


19:30: pikkedonker en op weg naar het lokale restaurant. Geen menu, geen franje. Gewoon verse vis van de grill (peixe da sopa / soepvis) met gefrituurde "broodboomfruit"-strips. Koud biertje erbij van de lokale Sãotomese brouwerij "Rosema". Liever de lokalen helpen dan Pestana...

Neem een zaklamp mee. Heb je hard nodig als je terug probeert te komen bij je huisje. Geen straatverlichting, geen trottoir, geen indicaties. Gewoon op de golfslag af gaan en uitkijken dat je niet op het varken van de buren gaat staan, want die lag dus gewoon op het pad.



30 maart

Midden in de nacht wakker door oorverdovend kabaal: een tropische stortbui op het metalen dak. Wel weer in slaap gevallen maar moesten vroeg op staan voor de boottrip. De verwarring sloeg toe: vannacht is de zomertijd in gegaan in Europa, maar hier ook? Geen idee, en geen netwerk om op te kijken. Nee dus: São Tomé doet niet aan zomertijd.


Uitkijken voor overstekende snorkelaars!


Vroeg ontbijten voor het geval dat we ons toch vergist hebben in de tijd. Niets te merken van het noodweer: een prachtige lucht en goed fotolicht. Met gids Pedro en kapitein Ligio op de piroga. Geen reddingsvesten, geen verzekering. Gewoon gaan. Vertrouwen op hun ervaring...

Ilhéu das Rolas beslaat 4 vierkante kilometer en kan je, met deze snelheid, in anderhalf uur rondvaren. Vanaf het water ziet het er zéér tropisch en ruig uit met al die kokospalmen en verstopte Bounty-strandjes waar geen mens te bekennen is. Halverwege kapte de motor er mee; werd bijgevuld met iets geels uit een Fantafles en dat was kennelijk goed spul want het ding startte weer. Toch weer mazzel!

Na al deze opwinding en absoluut gebrek aan ander vermaak ons in de middag weer overgegeven aan krabben kijken op het strand.
Diner wederom in Restaurante Equador natuurlijk! Chef beloofde ander merk vis vandaag en dat kregen we dus ook: "peixe das grandes olhas / grote-ogen-vis". Heerlijk pittig. En inderdaad enorme ogen, die ook nog eens lekker waren.



31 maart

De laatste dag op Ilhéu das Rolas. Tijd om de natuurlijke baden eens te onderzoeken die we hadden gezien in de rotsen tijdens de boottocht. Moeilijk te bereiken over de rotsen (en rekening houden met opkomende vloed anders zit je opgesloten) maar de moeite waard! Waterpoelen in het vulkanische gesteente, opgewarmd door de zon tijdens laag tij. Vissen en krabben rondom je voeten. Maar het beste: geen jengelende kinderen, geen muziek, he-le-maal niemand. Alleen geluid van de golven en af en toe de plons van een vallende kokosnoot.

Neem goed waterbestendig schoeisel mee (tegen de rotsen én de stekels van de zeedistels), en sterke zonprotector. De zon staat hier recht boven en is enorm sterk.

Het wordt saai: alwéér diner in Restaurante Equador. Chef had gisteren marisco (kreeft) beloofd en die kregen we dus ook. Enorm groot en enorm lekker!


Zeedistels en vis Natuurlijke jacuzzi met verrassingselement..


1 april

Einde Rolas en terug oversteken naar het hoofdeiland. In het reisschema stond een hotel-transfer naar de hoofdstad, maar op Rolas hebben we ter plaatse met de broer van de Chef een excursie geregeld: met een 4x4 het zuiden van São Tomé verkennen en 's middags eindigen in ons hotel. Klonk prima! Op Rolas hadden we kennis gemaakt met twee plaatsgenoten uit Porto en zij gingen ook met deze excursie mee. Gezellig! Maar toen... De 4x4 bleek een wat gedateerde Honda CR-V inclusief chauffeur. Snelle rekensom: twee stoelen voor, bank voor drie achterin, en bagage van vijf personen. Er moeten zes personen én 5 koffers in die auto, naast nog wat handbagage. En dat voor ongeveer 7 uur en 60+ kilometer over onverharde wegen. In Europa zouden we kijken naar een grotere auto. São Tomé heeft sterke Afrikaanse invloeden en daarom paste het hier dus wel, hoewel gids Jekson in de kofferbak zat ingebouwd tussen de koffers.


6 man, 5 koffers... Porto Alegre Porto Alegre


Tijdens de excursie wilden wij roça's zien. Een roça (spreek uit rossa) is een nederzetting uit de koloniale tijd, bestaande uit meerdere plantages, verwerkingsapparatuur, huisvesting voor de arbeiders, ziekenhuis, school. Op de plantages werd cacao of koffie verbouwd en werden gerund door Portugezen. Beide gewassen zijn geïmporteerd uit Brazilië en Afrika, want waren niet inheems op São Tomé. Het klimaat leende zich er echter wel uitstekend voor.
Sommige roça's zijn nog altijd actief en worden vaak gerund door buitenlandse bedrijven: Frans, Italiaans, en natuurlijk proberen ook de Chinezen hier een voet tussen de deur te krijgen.

Eerste stop: Porto Alegre, gebouwd rondom roça Bela Vista. Deze roça werkt niet meer. Zonde om te zien hoe de gebouwen en machines staan te vergaan, en we hebben er meer zo gezien. Niet alleen roça's, maar ook openbare infrastructuur is in verval.


"Dancing friendship"
disco in Porto Alegre
Doce Doce !! Restaurantje in een
rustieke setting.


Na Porto Alegre doorhobbelen door het oerwoud. Asfalt is er allang niet meer. Mensen met van alles op hun hoofd lopen langs de "weg" want ander vervoer is er niet: zakken brandhout, teilen met wasgoed.
Bezoek aan een praia (=strand), nog een strand, nog een strand. Kennelijk denkt Jekson dat toeristen graag stranden willen zien. Nou, wij niet. Strand = strand. Zand, helder water, palmbomen. We spraken af om geen stranden meer te bezoeken en te concentreren op roça's en andere bezienswaardigheden.

Zodra we terug waren op het asfast kwamen de dromen van Argel (de chauffeur) aan de oppervlakte: volgens ons wil hij coureur worden en is al aan het oefenen. 30 kilometer-zones in een dorp langs de weg? Remmen voor haarspeldbochten? Bandenspanning? Bandenprofiel? Allemaal onbekende zaken voor hem. Of is het toch een beetje Afrikaans machogedrag...

Volgende (pit)stop: een watervalletje in the middle of nowhere, achter een nederzetting. Eén ding dat opvalt is het grote aantal kinderen dat je overal ziet en héél weinig oudere mensen. Kinderen hebben goede neuzen want ze ruiken een toerist op grote afstand, en zodra je auto stopt wordt 'ie omringd door een kleurrijke menigte. Het duurde even voordat ik doorhad wat ze joelden: "Doce!! Doce !!". Doce is Portugees voor zoet of snoep. Voor sommige mensen is het moeilijk om weerstand te bieden aan die donkere puppy ogen maar het is beter als je dat wel doet. Het moment dat je één snoepje uitdeelt, zal de rest van de horde niet rusten totdat ze ook iets gehad hebben...


Cacaobonen zoals ze groeien
in de vrucht
Cacaobonen na het drogen
en roosteren
Klaar voor verzending


Lunch in een onopvallend restaurant langs de weg. Wel op een hele mooie plek, aan een baai. Simpel menu maar geweldig goeie vis van de grill.

Roça Água Izé is een nog werkende cacao-plantage en we kregen te zien hoe cacaobonen worden bewerkt.

Om 5 uur werden we afgeleverd bij ons Pestana São Tomé hotel in São Tomé stad. Intact, geen ongelukken, alle bagage aanwezig. Ondanks onze bedenkingen hebben we Jekson en Argel weer geboekt voor de volgende dag omdat we het noorden ook graag willen zien.
Een douche en een koud biertje op de veranda, met uitzicht over de baai.


Roça Água Izé Openbaar vervoer op Tomé Pestana São Tomé Hotel


April 2

Jekson en Argel haalden ons om 9 uur op en voor vandaag staat het noorden van het eiland op het programma. De noordelijke kustweg EN1 biedt spectaculaire uitzichten en je moet een sterk hart hebben met Argel aan het stuur. Het is een beetje tegenstrijdig: een credo op São Tomé is "Lève-lève" en betekent zoiets als "rustig aan". Niemand heeft hier haast, er is geen overstresste 24uurs-economie maar in het verkeer merk je daar weinig van.


roça Bela Vista Cacaobonen worden geroosterd.. ..op grote houtgestookte platen.


Eerste halte: roça Bela Vista die nog steeds actief is voor cacaoproductie. De werkers wonen nog steeds op de plantage en de school is hier nog actief. De kinderen hadden net een pauze en roken de toeristen. Kans op doce!

De volgende indrukwekkende roça is de voormalige Rio do Ouro, die nu roça Agostinho Neto (de stichter van deze roça) heet. Deze roça produceert niet meer en is in verval. Het imposante ziekenhuis is deels ingestort en niemand bekommert zich er om. Ooit was er een ruim 17 km lang netwerk van industrieel smalspoor, waar nog delen van zijn terug te vinden. Er wonen nog veel mensen die de dag vullen met....? Geen idee.


roça Agostinho Neto Voormalig ziekenhuis De kapel


De plaatselijke schoonheidssalon


Er ontgaat me iets: het enorme aantal schoonheidssalons langs de weg terwijl de vrouwen dat volgens mij helemaal niet nodig hebben hier. De naam van deze heeft als naam de afkorting M.M.D, wat zich laat vertalen in "Vrouwen met gekamd/gestyled haar zijn mooier en aantrekkelijker".

Een hoop activiteit langs de snelweg en daar stopte Argel voor: een enorme (nog levende schildpad) was gevangen werd naar een piroga op het strand gesleept. Toen de stropers ons foto's zagen nemen maakten ze dat ze weg kwamen en werd het arme dier in de boot gehezen. Schildpadden zijn beschermde dieren maar de lokale bewoners zijn dol op schildpadvlees en aarzelen niet om er af en toe eentje buit te maken. Enige controle is er volgens mij niet; tijdens de week op São Tomé heb ik welgeteld één politiewagen gezien.


Cacaobonen in de vrucht


Plotseling dook Argel van de weg af, een dorp in. Dit hoorde erbij: we gingen lunchen in het lokale restaurant "Santola". Enige bedenkelijke blikken van mijn reisgenoten maar dat was niet nodig. Versgevangen krabben. Om de krab te kraken geen tang hier, maar een houten plankje en een hamer. Dat werd feest! De krabben zaten nog vol sappen en met elke klap spetterde de boel in het rond. Maar dat hoort er bij, en onze kleren waren allang niet schoon meer. In Rotterdam staat een wasmachine...


Verse krab in restaurant Santola Uitzicht vanaf tafel


De EN1 is de enige weg in het noorden, en dat betekende dus dezelfde route terug, door São Tomé en door richting het midden van het eiland voor Roça Monte Café. De naam is een weggever: in dit gebied wordt koffie verbouwd op diverse plantages. Een bezoek aan het Koffiemuseum is interessant: er staat nog een originele Amerikaanse verwerkingsmachine, aangedreven door waterkracht middels lange leren aandrijfbanden. Helaas: foto's maken niet toegestaan.

Hiermee sloten we de dag af en gingen we terug naar Pestana São Tomé. Weer een dag overleefd...
Met dank aan Jekson en Argel, waarbij ik de laatste voorzichtig suggereerde dat een iets "toeristvriendelijkere" rijstijl gewaardeerd zou worden. Of het effect had? Geen idee. Het is een cultureel ding...

Meer voor dit avontuur en boekingen: Jekson Moreno Adelino is beschikbaar en kan je bereiken via de desk van het Pestana São Tomé / Equador hotel of via zijn GSM +239-9947240. Portugees spreken is het makkelijkst, maar in het Engels lukt het ook wel.


Santola's supermarkt Langs de EN1 Koffiebonen


Even afspoelen in het zwembad en naar het centrum gelopen voor ons diner. Nog geen idee waar, maar we zien wel. Het hotel biedt een taxiretour aan voor € 10, het equivalent van een gemiddeld Saotomees weeksalaris. Lijkt ons wat buitenproportioneel voor anderhalve kilometer. Wandelen is niet gevaarlijk als je maar onthoudt dat iedereen rijdt als een gek en zebrapaden uitsluitend een symbolische betekenis hebben...

São Tomé kent geen uitgaansleven, afgezien van de drukbezochte avondmarkt. Om een uur of negen wordt het echt stil op straat. We hebben goed gegeten in restaurant Chico (Xico in Satomese), tegenover het tankstation bij de markt. € 7 voor z'n tweeën, alles er op en er aan. Probeer dat eens in Nederland.


Muurschildering op het lyceum Het fort


3 april/b>

Laatste dag op São Tomé en tijd om de stad te verkennen. Het centrum is niet groot en heb je in een ochtend gezien. Het fort aan de baai bevat het historisch museum met een uitgebreide expositie over de koloniale tijd en de onafhankelijkheidsviering. Ook heeft het fort een klein vuurtorentje dat moest fungeren als de vervanger voor mijn "100-meter plus gebouwen", omdat er geen hoge structuren zijn op São Tomé.
Alwéér zo'n vies ijsje moeten eten bij GeliDoxi: huisgemaakt ijs van de vruchten die groeien op São Tomé. Verslavend lekker!!


Kapel van het fort


De centrale markt naast het busstation annex taxistation is een must. Kleurrijk, geurrijk, chaotisch. Een uniek systeem voor het taxibeheer: hoe weet je als klant welke de eerste in de rij is? Er is namelijk geen rij, alles staat kriskras. Op het dak van de taxi die aan de beurt is staat een houten bord met een 1, en wordt aan de volgende gegeven zodra de eerste taxi vertrokken is. Kan er dus eentje zijn aan de andere kant van de parkeerplaats. Je moet het maar weten...
Tot mijn verbazing zag ik een Hollandse driekleur wapperen en jawel hoor: er onder ons nationale embleem. Dat was dus ons consulaat. Waarom hebben wij een consulaat op São Tomé..?


Dutch consulate... De plaatselijke AH Centrale markt busstation





Zij de markt op om te shoppen, ik twee ansichtkaarten en dito postzegels kopen: het verplichte ritueel voor twee familieleden die erop rekenen dat er een kaart komt van het eind van de wereld. Dat duurde weer goed een uurtje: wel kaarten maar geen zegels op voorraad. En hoeveel moet er eigenlijk op naar Europa? In goed overleg kwamen de dames er wel uit. "Lève-lève" heet dat hier geloof ik.

Terug naar het hotel, zwembadje, beetje slapen en inpakken want vannacht gaat om 3 uur de wekker voor de terugreis.



4 april

Wekker om 3 uur, ingepakt, half vier ontbijt(je), uitchecken en in de transferbus naar het vliegveld. Leek ons wat vroeg voor een vlucht die om 7 uur vertrekt maar goed...
Voordat je door de douane gaat moet je eerst de verplichte vertrekbelasting van 440.000 Dobra (€ 17) p.p. betaald hebben. Bagage wordt grondig gecontroleerd op smokkelwaar. Aan de andere kant hebben ze hier gelukkig nog geen last van de Europese veiligheidsparanoia want je levensgevaarlijke fles water en je dodelijke scheerschuim mag gewoon mee in je handtas!
Een mooi stempel in het paspoort dat het visum annuleert. Het toestel arriveerde om 6 uur, dus keurig op tijd. Alweer een geheel witte Airbus 310, maar ditmaal door TAP geleased van HiFly. We hadden al electronisch ingecheckt en hadden stoelen 2A en 2B gekozen. Normaal is dat business class, maar het mocht, dus lekker ruim én voor de vleugel. Goed om foto's te maken!


São Tomé International Airport The Sahara: boven Mali The Sahara: boven Marokko


Het wordt vertrouwd: met de gebruikelijke TAP-vertraging aangekomen op Lissabon. Geen probleem want een superlange lay-over.
Aansluitende vlucht naar Amsterdam gepland om 19:55 maar (natuurlijk) ook vooraangekondigd met vertraging. Uiteindelijk om 00:15 geland, koffer om 00:40, trein van 00:46. Dat blijft goed op Schiphol: ondanks grootte gaat alles lekker vlot altijd.

Thuis in Rotterdam om half drie. Douche, thee, snack, slapen. Lève lève...



5000 Dobra-biljet (front) met roça Agostinho Neto (achter) 5000 Dobra zegel

Algemene info en tips voor São Tomé
  • Geld #1: Valuta is de São Tomé Dobra (STD). Koers (apr.2014): €1 = STD 24.500. Er zijn een paar ATMs in de stad bij de grote banken en wisselen kan ook in de bank maar de commissie is hoog. Wisselen in het Pestana hotel op je creditcard is véél voordeliger, en je kan kiezen uit betaling in Euro of Dobra.
  • Geld #2: Diverse bronnen adviseren om USD ($) te gebruiken voor fooi en kleine aankopen, maar dit is niet correct. De mensen hebben hier liever geen USD (en zeker geen $1-biljetten) maar prefereren Euro's. De Euro is gemeengoed omdat de meeste toeristen uit West-Europa komen. Neem munten mee van € 0,50 - 1 - 2.
  • Gezondheid: Er is sinds 2009 ook geen verplichting meer voor gele koortsvaccinatie, hoewel bronnen in Nederland dit nog altijd opdragen. Het is echter aan te bevelen om tenminste een vaccinatie te halen tegen malaria, gele koorts en tetanus.
  • Neem veel muggenverdrijver mee (op Deet-basis) en draag lange mouwen en sokken als de duisternis in zet
  • Als je een lichte huid hebt: hoed en sunprotector. De zon is gemeen hard op deze lengtegraad!
  • Drink geen kraanwater
  • Neem een Portugees woordenboekje mee; buiten hotels kom je met Engels niet ver.



update (mm/dd/jjjj - UTC):